Koparka, która odsłania coś, czego nikt się nie spodziewał

Ekipa budowlana kopie fundamenty pod nową halę i natrafia na przedmiot przypominający pocisk artyleryjski. Praca staje natychmiast, na budowie pojawia się napięcie, a kierownik budowy musi w kilka minut podjąć decyzje, które zwykle nie były częścią jego szkolenia. Drugi scenariusz: organizator festiwalu na kilka dni przed imprezą dostaje anonimowe zgłoszenie o podłożonym ładunku na terenie koncertu - i musi zdecydować, czy i jak zareagować, mając na głowie tysiące uczestników.

Obszar Polski, jak większości Europy Środkowej, wciąż kryje w ziemi pozostałości po działaniach wojennych - amunicję, niewybuchy, niewypały. Do tego dochodzi realne, choć rzadsze ryzyko celowego działania - podłożenia przedmiotu niebezpiecznego na terenie inwestycji lub wydarzenia masowego. Patrol saperski to usługa, która adresuje oba te scenariusze w sposób systematyczny, a nie doraźny.

Czym jest patrol saperski i kto go realizuje

Patrol saperski to zorganizowane działanie polegające na przeszukaniu określonego terenu przy użyciu specjalistycznego sprzętu (wykrywaczy metali, georadarów, w niektórych przypadkach psów wyszkolonych do wykrywania materiałów wybuchowych) w celu wykrycia przedmiotów niebezpiecznych - niewybuchów, niewypałów, materiałów wybuchowych, elementów uzbrojenia.

Warto rozróżnić dwie sytuacje, które w języku potocznym bywają mylone:

  • rozpoznanie saperskie terenu - prewencyjne sprawdzenie obszaru przed rozpoczęciem prac budowlanych lub wydarzenia, mające wykryć potencjalne zagrożenia zanim staną się problemem,
  • oczyszczanie terenu z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych pochodzenia wojskowego (tzw. saperka) - działania właściwe wyłącznie dla wyspecjalizowanych jednostek (w Polsce m.in. patroli rozminowania Sił Zbrojnych RP), do których uprawnienia i kompetencje mają wyłącznie odpowiednie służby państwowe.

Firmy ochrony realizujące patrol saperski w praktyce zajmują się rozpoznaniem, oceną ryzyka, zabezpieczeniem terenu i procedurą postępowania w razie znaleziska - natomiast samo unieszkodliwienie znalezionego przedmiotu wybuchowego zawsze pozostaje w gestii uprawnionych służb (policji, wojskowych patroli rozminowania).

Kiedy patrol saperski jest potrzebny na budowie

Ryzyko natrafienia na pozostałości wojenne nie rozkłada się równomiernie - zależy od lokalizacji, historii terenu i głębokości prac ziemnych. Sytuacje, w których warto zlecić rozpoznanie saperskie przed rozpoczęciem prac budowlanych:

  • teren o udokumentowanej historii działań wojennych (dawne linie frontu, miejsca bombardowań, poligony),
  • lokalizacja w pobliżu obiektów o znaczeniu wojskowym z przeszłości,
  • wcześniejsze znaleziska w sąsiedztwie działki lub w tej samej okolicy,
  • duża skala prac ziemnych na głębokości przekraczającej poziom dotychczasowych ingerencji w grunt,
  • wymóg wynikający z warunków zabudowy, decyzji administracyjnej lub polityki wewnętrznej inwestora (część dużych inwestorów wymaga rozpoznania saperskiego jako elementu należytej staranności niezależnie od lokalizacji).

Koszt rozpoznania saperskiego jest zwykle niewielkim ułamkiem budżetu inwestycji, natomiast koszt przestoju budowy po nieoczekiwanym znalezisku - zarówno finansowy, jak i związany z bezpieczeństwem ekipy - bywa nieporównywalnie wyższy.

Kiedy patrol saperski jest potrzebny na imprezie masowej

W kontekście imprez masowych patrol saperski pełni inną funkcję - to element planu zabezpieczenia, którego celem jest wykluczenie obecności przedmiotów niebezpiecznych na terenie i w bezpośrednim otoczeniu wydarzenia, zanim wejdą na nie uczestnicy.

Typowe okoliczności uzasadniające włączenie patrolu saperskiego do planu zabezpieczenia imprezy:

  • duże wydarzenia masowe z udziałem znanych osób publicznych lub wysokiej rangi gości,
  • wydarzenia o podwyższonym ryzyku ze względu na kontekst społeczny lub polityczny,
  • otrzymanie zgłoszenia lub informacji sugerującej zagrożenie (nawet niepotwierdzonej),
  • teren wydarzenia zlokalizowany w miejscu o ograniczonej kontroli dostępu przed imprezą (park, plac miejski),
  • wymóg organów odpowiedzialnych za wydanie zezwolenia na przeprowadzenie imprezy masowej.

Jak przebiega procedura sprawdzenia terenu

Rzetelnie przeprowadzony patrol saperski to proces zorganizowany w etapach, a nie jednorazowe „przejście z wykrywaczem".

1. Analiza terenu i planu

Zespół zapoznaje się z planem terenu, harmonogramem prac lub wydarzenia, dotychczasową historią lokalizacji oraz punktami szczególnie wrażliwymi (miejsca dostępne publicznie, punkty o utrudnionej wcześniejszej kontroli).

2. Podział na strefy i priorytetyzacja

Teren dzielony jest na strefy sprawdzane w kolejności odpowiadającej poziomowi ryzyka i harmonogramowi - w przypadku imprez masowych priorytetem są miejsca o największym natężeniu ruchu ludzi (scena, wejścia, strefy VIP, punkty gastronomiczne).

3. Przeszukanie z użyciem sprzętu specjalistycznego

Systematyczne przeszukanie strefy przy użyciu wykrywaczy metalu, w uzasadnionych przypadkach georadarów (do wykrywania obiektów zakopanych głębiej) oraz, przy dużych wydarzeniach, psów wyszkolonych do wykrywania materiałów wybuchowych.

4. Procedura w razie znaleziska

W przypadku wykrycia przedmiotu podejrzanego procedura zawsze przewiduje: natychmiastowe wstrzymanie prac lub ewakuację strefy, zabezpieczenie obszaru przed dostępem osób postronnych, niedotykanie i nieprzemieszczanie przedmiotu, powiadomienie odpowiednich służb (policji, w przypadku podejrzenia amunicji wojskowej - właściwych jednostek saperskich) i oczekiwanie na ich działania zgodnie z procedurami.

5. Raport z przeprowadzonego rozpoznania

Zakończenie działań dokumentowane jest raportem potwierdzającym zakres sprawdzonego terenu, zastosowaną metodykę i wynik - co ma znaczenie zarówno dla inwestora, jak i dla organów wydających zezwolenie na imprezę masową.

Sprzęt i metody wykorzystywane w rozpoznaniu saperskim

Skuteczność patrolu saperskiego zależy w dużej mierze od doboru sprzętu do charakteru terenu i głębokości, na jakiej mogą znajdować się przedmioty niebezpieczne. W praktyce stosuje się kilka uzupełniających się metod.

  • wykrywacze metalu klasy profesjonalnej - podstawowe narzędzie do przeszukiwania terenu na płytkich głębokościach, skuteczne przy wykrywaniu elementów metalowych typowych dla amunicji i uzbrojenia,
  • georadary - pozwalają na wykrycie obiektów zalegających głębiej, w tym w gruncie zagęszczonym lub pod warstwami wcześniejszych nawierzchni, co ma znaczenie zwłaszcza przy dużych wykopach fundamentowych,
  • psy wyszkolone do wykrywania materiałów wybuchowych - wykorzystywane przede wszystkim przy zabezpieczaniu terenu imprez masowych, gdzie liczy się szybkość przeszukania dużej powierzchni i wykrycie zapachowe materiału wybuchowego niezależnie od jego obudowy,
  • analiza map historycznych i archiwalnych - w przypadku terenów o udokumentowanej historii działań wojennych, zestawienie starych map z aktualnym układem terenu pozwala typować miejsca o podwyższonym prawdopodobieństwie znaleziska.

Dobór metody nie jest przypadkowy - zespół realizujący rozpoznanie powinien uzasadnić wybór konkretnych narzędzi charakterem terenu, harmonogramem prac i poziomem ryzyka wynikającym z analizy wstępnej.

Dokumentacja i znaczenie rozpoznania dla inwestora

Rozpoznanie saperskie, poza funkcją czysto bezpieczeństwową, ma również znaczenie formalne dla inwestora i wykonawcy robót budowlanych. Pisemny raport z przeprowadzonego rozpoznania, potwierdzający zakres sprawdzonego terenu i zastosowaną metodykę, stanowi dowód zachowania należytej staranności - co ma znaczenie w razie sporu z ubezpieczycielem, kontroli nadzoru budowlanego czy postępowania po ewentualnym incydencie.

W przypadku dużych inwestycji infrastrukturalnych dokumentacja z rozpoznania saperskiego bywa też wymagana przez instytucje finansujące projekt jako element analizy ryzyka poprzedzającej udzielenie finansowania. Brak takiego dokumentu, w razie późniejszego znaleziska, może skutkować pytaniami o to, czy inwestor dochował standardów należytej staranności na etapie przygotowania inwestycji.

Obowiązki organizatora i inwestora

Znalezisko przedmiotu przypominającego amunicję lub materiał wybuchowy zawsze oznacza to samo: nie dotykać, nie przemieszczać, zabezpieczyć teren, wezwać odpowiednie służby. Żadna firma ochrony ani wykonawca nie ma uprawnień do samodzielnego usunięcia takiego przedmiotu.

Organizator budowy lub imprezy masowej odpowiada za:

  • zapewnienie bezpiecznych warunków pracy ekipie budowlanej oraz bezpieczeństwa uczestnikom wydarzenia,
  • reagowanie zgodnie z procedurą w przypadku zgłoszenia lub znaleziska, bez prób samodzielnego rozwiązania sytuacji,
  • współpracę ze służbami odpowiedzialnymi za ostateczne zabezpieczenie i usunięcie zagrożenia,
  • dokumentowanie podjętych działań na potrzeby ewentualnej kontroli lub postępowania.

Najczęstsze błędy

  • Pomijanie rozpoznania saperskiego na terenach o wysokim ryzyku historycznym - decyzja podejmowana z oszczędności, która w razie znaleziska generuje znacznie wyższe koszty przestoju.
  • Samodzielne przemieszczanie znalezionego przedmiotu przez pracowników budowy - skrajnie niebezpieczna praktyka, wynikająca z braku wiedzy o procedurze.
  • Traktowanie patrolu saperskiego na imprezie masowej jako formalności - sprawdzenie terenu „na szybko" bez systematycznego podziału na strefy i bez uwzględnienia miejsc o utrudnionym wcześniejszym dostępie.
  • Brak procedury komunikacji ze służbami - chaos informacyjny w momencie znaleziska, opóźniające reakcję służb wezwania i niejasne decyzje o ewakuacji.
  • Zaniedbanie dokumentacji przeprowadzonego rozpoznania - brak raportu utrudnia wykazanie należytej staranności w razie kontroli lub incydentu.

Jak NorthGuard może pomóc

NorthGuard realizuje patrole saperskie i rozpoznanie terenu przed rozpoczęciem prac budowlanych oraz w ramach planu zabezpieczenia imprez masowych - z podziałem terenu na strefy, wykorzystaniem sprzętu specjalistycznego i pełną procedurą postępowania w razie znaleziska, prowadzoną we współpracy z odpowiednimi służbami. Usługę integrujemy z pełnym planem zabezpieczenia wydarzenia lub budowy, obejmującym ochronę fizyczną terenu, monitoring i koordynację ze służbami porządkowymi.

Jeśli planujesz inwestycję na terenie o podwyższonym ryzyku albo organizujesz wydarzenie masowe, umów bezpłatny audyt terenu - odpowiemy z konkretną wyceną i harmonogramem działań w ciągu 24 godzin.